دراكثر نقاط كشور، درختان زيتون بسياري با قدمت وتنوع زياد به صورت پراكنده ويا حتي خودرو در باغ ها وعرصه هاي مختلف جنگلي وجوددارد ولي متاسفانه عدم مطالعه آنها امكان استفاده از اين ژنوتيپ ها را ميسر نميسازد.

ذخائر توارثي گياهي درامر به نژادي از اهميت والايي برخوردار است وحفاظت وحراست از انها از ديدگاه ملي وبين المللي بسيار ارزشمند است با توجه به نياز برنامه توسعه كشت زيتون دركشور يكي از نيازهاي اساسي ارائه ارقام سازگار بااقليم هاي مختلف مي باشد ولي به علت عدم مطالعه وبررسي ، امكان استفاده از اين ژنوتيپ ها دربرنامه توسعه باغات زيتون مقدورنيست بنابراين درراستاي طرح جمع آوريژرم پلاسم ارقام بومي وبررسي خصوصيات ژنوتيپ هاي مختلف با هماهنگي شوراي بين المللي زيتون(IOC) وبدست آوردن كلكسيون قلمه هاي ريشه دار قابل توجه فراوان است.

با توجه به قدمت وسازگاري ژنوتيپ هاي بومي با شرايط منطقه بدست آوردن بهترين ژنوتيپ از لحاظ كيفيت بالاي روغن وكنسرو براي نيل به خود كفايي در زمينه توليد روغن وكشت ارقام پر محصول وبا كيفيت بالاي روغن وكنسرو براي نيل به خودكفايي درزمينه توليد روغن وكشت ارقام پرمحصول وباكيفيت بالا ضروري است. موارد ذيل در اين راستا بدين شرح است:

معرفي اعضاي فعال در فعاليت جمع آوري ژرم پلاسم

ثبت خصوصيات مرفولوژيكي وفنولوژيكي براساس ديسكريپتورهاي زيتونهاي درحال فرسايش

امكان استفاده از اين ژنوتيپ ها دربرنامه هاي اصلاحي زيتون

معرفي ژنوتيپ هاي برتر براي هر اقليم

انتقال يافته هاي شناسايي ارقام هذمنطقه به كل ايستگاهها

معرفي ايستگاههاي برتر وترغيب آنها بااستفاده از حمايت هاي مالي وتجهيزات مكفي

تاكيد براهميت استفاده از ماركرهاي مولكولي ونشانگرهاي مبتني برDNA

شناسايي ارقام مقاوم به خشكي،سرما، مگس زيتون

استفاده از سايت مشترك جهت تبادل اطلاعات ووضعيت هواشناسي ايستگاهها در فصول مختلف

حفاظت از ژرم پلاسم ها در مناطق مختلف از طريق حصار كشي، اتيكت گذاري و....

     در سال 1386 دفتر طرح زيتون با هماهنگی شورای بين الملل زيتون پروژه مشترکی راتحت عنوان جمع آوری وشناسايی ژرم پلاسم ارقام بومی زيتون آغاز نموده است دراين عمليات از 10 استان کشور تعداد44 عدداز ژنوتيپ های بومی شناسايی وصفات مرفولوژيکی وفنولوژيکی آنها  شامل صفات اوليه وثانويه براساس ديسکريپتورهای شورای بين الملل زيتون اندازه گيری گرديده وبمنظور دسته بندی ژنوتيپ ها از لحاظ ميزان شباهت  بين انها تجزيه کلاستر با استفاده از صفات مرتبط با صفات ميوه وهسته  صورت پذيرفت.

صفات اوليه شامل:

صفات کمی –صفات کيفي كه همان صفات مورفولوژيکی می باشد براساس ديسکريپتور شورای بين الملل زيتون تعيين شده است كه عبارتنداز :

صفات درخت - شامل: قدرت درخت، عادت رشد، تراکم تاج ، طول ميانگره

صفات برگ -  شامل :شکل برگ، طول وعرض برگ ، خمش طولی برگ

صفات گل آذين- شامل: تعدادگل  درگل آذين، طول گل آذين

 صفات ميوه- شامل: وزن ميوه ، شکل ميوه، قرينگی A ، قطر ميوه درموقعيت B -نوک ميوه درموقعيت A، ته ميوه درموقعيت Bپستانک ، عدسک ها، اندازه عدسکها، شروع تغيير رنگ، رنگ در زمان بلوغ

صفات هسته- شامل:  وزن هسته ، شکل هسته، قرينگی درموقعيت A ، قطر هسته درموقعيت B ، نوک هسته درموقعيت A، ته هسته درموقعيت A ، سطح بذر، تعدادشيار، پراکندگی شيار، انتهای نوک اندازه گيری ميشود.

 

صفات ثانويه شامل:

 اندازه گيری صفات زراعی درخت ، ريشه زايی ، تراکم وکيفيت گلدهی ، کارايی محصول، ارتفاع تاج درخت، قطرتاج درخت، دورتنه درخت، سال آوری، مقاومتها وحساسيتها به شرايط جوی، کلروز خاک، سرما ،آفات وبيماری ورتيسيليوم

صفات پومولوژيکی :

اندازه گيری درصد روغن  ميوه ، درصدرطوبت ميوه ، ميانگين وزن تر ميوه ، ميانگين وزن تر هسته، نسبت گوشت به هسته، درصد رطوبت هسته درصدروغن هسته، درصدروغن درماده تر وآناليز روغن : درصد اسيدهای موجود درروغن ، درصد پلی فنل ها،توكوفرول ها ،مقاومت  وتلخي براساس دستورالعمل شورا می باشد

در حال حاضر 87 درصد از صفات اوليه كه شامل 100  درصد از صفات كمي  و95 درصد از صفات كيفي بوده  و  21 درصداز صفت ثانويه مورد ارزيابي قرار گرفته است . بقيه مراحل  كه بيشتر شامل صفات ثانويه مي باشداز سال گذشته تا كنون در حال انجام بوده ودرسالهاي آتي نيز ادامه خواهد يافت

منبع:طرح مشترک دفتر طرح زیتون با شورای بین الملل زیتون