مگس زيتون

                                  دكتر حسين نوري عضو هيئت علمي مركز تحقيقات گياهپزشكي كشور

چكيده

مگس ميوه زيتون Bactrocera oleae Gmelin (Dip: Tephritidae) يكي از مهمترين آفات زيتون در كشورهاي حوزه درياي مديترانه مي‌باشد. در تابستان سال 1383 همزمان با گزارش اين آفت شاهد افزايش جمعيت و پراكنش آن در سطح ده استان كشور شامل قزوين، گيلان، زنجان، مازندران، گلستان، اصفهان، سمنان، مركزي، ايلام و كرمانشاه بوديم. سطح آلودگي اين آفت در سال 1383 در سطح كشور حدود 13000 هكتار برآورد گرديد. مگس ميوه زيتون منوفاژ بوده و به گونه‌هاي مختلف جنسي olea spp. خسارت وارد مي‌كند. با توجه به غيربومي بودن آفت و نقش استراتژيك محصول زيتون لزوم بررسي هاي همه جانبه در راستاي تدوين برنامه مديريت كنترل تلفيقي آن ضروري به نظر مي‌رسد. طرح حاضر از سال 1384 تا سال 1388 راهكارهاي مناسب جهت انجام برنامه IPM مگس ميوه زيتون را براساس رعايت اصول مهم مبتني بر كشاورزي پايدار مد نظر قرار داد. در اين راستا اهداف طرح هاي پروژه شامل، بررسي بيواكولوژي آفت، شناسايي مقدماتي ارقام مقاوم، Bait spray، تله‌هاي جلب كننده-كشنده و مقايسه كارائي روش‌هاي مختلف سمپاشي عليه آفت مگس ميوه زيتون بود.

     نتایج حاصل نشان داد که آفت زمستان را عمدتاً به صورت حشرات کامل در پناهگاههای زمستانی و ندرتاً به صورت شفیره در زیر بقایای گیاهی و خاکهای نرم باغات سپری می‌نماید.؛ این شفیره‌ها با گرم شدن هوا در زمستان و یا بهار به حشره کامل تبدیل می‌شوند. به طوری که در طول زمستان می‌توان آنها را مشاهده و بوسیله تله‌های مختلف شکار نمود. از اواسط تیر تا اوایل مرداد و همزمان با سخت شدن هسته‌های زیتون تخمریزی آفت شروع می‌شود. میوه‌ ارقامی نظیر کنسروالیا، ماری و میوه‌های واقع در نقاط آفتابگیر درخت (تاج و سمت جنوب) اولین میوه‌هایی هستند که حشره‌ی ماده را برای تخمگذاری جلب می‌نمایند. جمع بندی داده‌های حاصل موید آن است که حشره در نقاط مذکور حداقل دارای سه نسل کامل همپوشان می‌باشد که از اواسط تیر تا اواسط مهر در باغات زیتون تشکیل می‌گردد. طول یک نسل در اوایل تابستان 1±36/25 و در اوایل پائیز 8/0±27/40 روز محاسبه گردیده است.

بدون در نظر گرفتن مکان تحقیق، ارقام آربیکن،کنسروالیا و زرد حساسیت بالاتری را نسبت به سایر ارقام به مگس ميوه زيتون نشان دادند.

تله زرد رنگ چسبنده عمودي بهترين نوع تله و تركيب فرمون جنسي آفت به تنهايي يا همرا با پروتئين ئيدروليزات يا بيكربنات آمونيوم  بيشترين شكار را داشته اند. پس از آن تله گنبدي (Dome trap) نتايج نسبتا خوبي داشته است. بر اساس همين نتايج، تله هاي سطلي و بطري نوشابه كمترين ميزان شكار و در نتيجه كمترين كارائي را داشته اند. همچنين تراکم 10 عدد تله در هکتار با ميانگين آلودگي ( 1% در رقم کنسروي ماري و 5%، در رقم روغني)، بهترين تراکم جهت کاهش ميزان آلودگي بوده است.

سمپاش تلمبه ای پشتي استوانه‌اي با میانگین 66/21% دارای حداقل آلودگی بوده و در کلاس (A) قرار گرفت. شاهد در این بررسی دارای حداکثر آلودگی بود به طوری که با میانگین 66/76% آلودگی در کلاس C قرار گرفت. روش های دیگر سمپاشی در گروه دوم (B) قرار گرفتند، به طوری که ميانگين آلودگي در سمپاش موتوری پشتي لانس دار،  فرقونی لانس دار و الکترواستاتیک به ترتیب 33/53، 25/56 و 08/62) بود. بررسي كارت‌هاي حساس به آب نشان داد در سمپاش تلمبه‌اي بدليل فشار پائين در زمان محلول پاشي، اندازه قطرات درشت بوده (50 درصد از قطري بين 1000-500 ميكرون ) كه امكان جذب و تغذيه مگس را فراهم مي‌كند.

 جهت کنترل حشرات کامل مگس میوه زیتون در روش محلول پاشی طعمه (Bait spray) از محلول دلتامترین EC 5/2 %  به روش یک درخت در میان استفاده شود.

واژه های کلیدی: مگس میوه زیتون، محلول پاشي طعمه، سم پاش، تله هاي جلب كننده-كشنده، ارقام مقاوم و زيست شناسي

دكتر حسين نوري عضو هيئت علمي مركز تحقيقات گياهپزشكي كشور