واژه نامه مختصر
واژه نامه مختصر
سال آوري (Alternate bearing):
توالي عملكرد بالا در يك سال كه بوسيله عملكرد پايين در سال بعدي تعقيب مي شود. در چند سال چوبي سال‌آوري مي تواند در سطوح مختلف ( شاخه، درخت، باغ ) ديده شود؛ وقوع آن با سن گياه افزايش مي يابد . اگر چه دلايل و تنظيم آن در درون گياه هستند عوامل آب و هوايي (سرما، خشكي ) اغلب شروع سال آوري را تحريك مي‌كنند. گونه هاي نمادين سال آوري ، سيب، مركبات ، زيتون ، پكان و پسته هستند.
شكوفايي گل (Anthesis):
باز شدن گلها همراه با آشكار شدن پرچم ها و تخمدان ، جوانه هاي گل تحت تأثير محرك حرارتي به صورت گل ظاهر مي شوند.
چيرگي انتهايي (Apical dominance):
كنترل نوك شاخه بر رشد و نمو مريستم هاي جانبي ، چيرگي انتهايي صحيح ، تأثير نوك شاخه روي جوانه هاي جانبي در يك شاخه تنها است، در حاليكه كنترل انتهايي به تأثير نقطه اصلي رشد بر همة شاخه هاي يك گياه چند ساله اطلاق مي شود. (مارتين ، 1987 ) .
بازيتوني (Basitony):به تمايل شاخساره ها به نمو در قسمتهاي پايين ساقه يا بطرف پايين ساقه اطلاق مي شود. در گونه هاي بازيتوني، رشد شاخساره هاي پاييني اغلب بر رشد شاخساره هاي جانبي انتهايي و محور اصلي غلبه مي كند.
دورمانسي يا خواب (Dormancy):
توقف موقتي رشد قابل مشاهده هر نوع ساختار گياهي داراي مريستم را گويند. فيزيولوژيست ها بين انواع مختلف خواب بسته به اندام دريافت كننده علائم داخلي يا محيطي ، تفاوت قائل هستند. لانگ و همكاران (1987) دورمانسي را به صورت زير تعريف كردند: آندودورمانسي[1] اگر درك اختصاصي در داخل ساختار تحت تأثير قرار گرفته گياه رخ دهد پارادورمانسي [2] اگر در ساختاري غير ازساختار تحت تأثير گرفته منشاء بگيرد، اكودورمانسي [3] شامل همة علل خواب در اثر عوامل نامناسب محيطي است كه در اثراتشان بر متابوليسم گياه ( مثل درجه حرارت هاي خيلي بالا و پايين ، كمبود مواد غذايي ، كسر آبياري ) غير اختصاصي هستند. رهايي جوانه ها از خواب به زماني اطلاق مي شود كه 25 تا 75% (بطور كلي 50% ) جوانه ها قادر به رشد باشند.
شفت (Drupe) :
ميوه اي كه از يك لايه خارجي غشايي ، يك ميانبر گوشتي و يك درون برسنگي تشكيل شده است. همچنين زرد آلو ، گيلاس ، هلو، آلو و زيتون بخاطر حضور درون بر سنگي ، ميوه هاي هسته دار ناميده مي شوند.
گل انگيزي (Flower bud induction):در اولين مرحله چرخه زايشي، اولين محرك تشكيل جوانه گل دريافت مي شود (ضرورتاً بوسيله خود جوانه نيست). اما هيچ نوع علايم قابل مشاهده يا بيوشيميايي در هر بافت گياهي نمي تواند آشكار شود. در زيتون ، گل انگيزي در تابستان رخ مي دهد.
گل آغازي (Flower bud initiation) :
اولين مرحله اي كه جوانه هاي گل را مي توان با آزمايش هاي بيوشيميايي يا هيستوشيميايي تشخيص داد. در زيتون اين مرحله بين اواخر تابستان و پاييز رخ مي دهد.
اختصاصي شدن يا تمايز يابي جوانه گل (Flower bud differentiation)
به نمو قسمت هاي گل بعد از آغازش اطلاق مي شود. در بيشتر درختان ميوه مناطق معتدله ، جوانه هاي گل قبل از زمستان كاملاً اختصاصي شده اند، اما در زيتون اختصاصي شدن در طول يا در پايان زمستان رخ مي دهد . يك دوره درجه حرارت سرد براي پيشرفت غير قابل برگشت از گل آغازي به اختصاصي شدن ، نياز است.
تمام گل (Full bloom):
به مرحله اي گفته مي شود كه بيشتر گلها باز شده اند براي شاخساره هاي خاص ، تمام گل نخستين روزي است كه درآن بيش از 50% گلها در حداقل 70% گل آذين هاي شاخساره باز مي شوند (راپورت و رال [4] . در كل درخت ، تمام گل نقطه وسط بين شروع تمام گل (اولين روزي كه گلهاي باز در فراوانترين تعداد شان و همانند مرحله گل آذين هستند) و پايان تمام گل است (Brranco et al., 1994).
تشكيل ميوه (Fruit set):
طويل شدن اوليه تخمدان بعد از لقاح و بصورت درصدي از تعداد كل گلها بيان مي شود. در زيتون تشكيل نهايي ميوه كمتر از 5% تعداد كل گلها است.
بلوغ (Maturation):مرحله نهايي نمو ميوه است و در ميوه شفت زيتون در ابتدا بوسيله ازدست رفتن جزئي رنگ برون بر (بلوغ سبز) كه بوسيله تغيير رنگ و بعداً بوسيله تجمع روغن ، پلي فنل ها و تركيبات معطره همراه است و مشخص مي شود.
فنولوژي (Phenology):
مطالعه پيشرفت مراحل مختلف رشد درخت كه از نظر فيزيولوژيكي در چرخه سالانه رشد درخت بصورت مجزا از هم اتفاق مي افتد و ظاهر مي شود. مراحل فنولوژيكي بر طبق يك توالي از پيش تعيين شده ژنتيكي، كه تحت تأثير عوامل آب و هوايي نيز قرار مي گيرند، آشكار مي شوند.
سفت شدن مغز (Pit hardening):
مرحله اي از نمو ميوه كه چوبي شدن درون بر تا حد زيادي رخ مي دهد. در زيتون ، تجمع روغن بعد از خاتمه مرحله سفت شدن مغز شروع مي شود.
Veraison
تغيير اوليه رنگ ميوه از سبز به رنگ نهايي به سبب تجزيه كلروفيل و تجمع آنتوسيانين را گويند.
واژه شناسي هرس
Arrow
به قسمت انتهايي محور اصلي يك شاخساره شاخه يا درخت اطلاق مي شود.
خم كردن (Bending)
تغيير زاويه زير محور افقي مي باشد.
گره پوست Burr- knot (ovulus) بافت فوق العاده بزرگ با فعاليت مريستمي بالا كه معمولاً بر روي طوقه درخت زيتون زير سطح خاك توليد مي شود. زماني از گره پوست به طور معمول براي ازدياد گياه زيتون استفاده مي شد.
طوقه (Crown )
قسمتي از گياه كه سيستم ريشه را به تنه وصل مي كند.
برش ( Cutting )
برش شامل تنگ كردن و سرزني است ( ماريس ، 1994) . تنك كردن ، حذف شاخساره ها يا شاخه ها از نقطة منشاء آنها، يا از محور اصلي نزديك به يك شاخه جانبي است كه نقش انتهايي را بازي مي كند. سرزني شامل كاهش طول شاخساره هاي جوان نزديك به يك جوانه ،يا كوتاه كردن يك شاحه نزديك به يك شاخه جانبي خيلي كوچك براي ايفاي نقش انتهايي است . تكه برداري، نوك زني[5] ، سرزني و ناخنك زني[6] شدت كوتاه كردن شاخساره ها را با يك نظم افزايشي يعني با افزايش مقدار چوب حذف شونده نشان مي دهند. عكس العمل رويشي بعد از تنك كردن بطور كاملاً يكنواخت در شاخساره هاي باقيمانده توزيع مي شود، در حاليكه سرزني[7] سبب عكس العمل شديد نزديك به زخم مي شود.
شاخه هاي جانبي (Feathers) شاخساره هاي جانبي در حال نمو از جوانه هاي جانبي تشكيل شده در همان سال ، همچنين Feather را شاخساره هاي فوري[8] مي نامند.
حلقه برداري[9](Girdling)
حذف يك نوار حلقوي از پوست و بدون تأثير برآوند چوبي ، حلقه برداري براي كاهش رشد رويشي در بالاي نقطه حلقه برداري و تحريك نمو جوانه گل ، تشكيل ميوه و رشد ميوه در شاخه حلقه برداري شده به كار مي رود.
سرزني (Hedging )
به حذف يكنواخت قسمت جانبي يك تاج درخت گويند. معمولاً بطور مكانيكي بوسيله تيغه ها يا ميله هاي داسي شكلي كه بر روي يك تراكتور حمل مي شوند، انجام مي گيرد.
تغيير زاوية (Inclination)
به تغيير زاويه محور يك شاخساره يا شاخه گويند. تغيير زاويه براي كند كردن رشد محور اصلي و تحريك نمو جوانه گل و افزايش جوانه هاي رويشي و شاخساره ها در قسمت نزديك به پايه ساختار خم شده است. در زيتون ، خم كردن بايستي بادقت انجام شود، زيرا رشد شديد شاخساره هاي پايه اي را بر روي قسمت بالايي شاخه تحريك مي كند.
تكه برداري (Notching)
برش بخش كوچكي از پوست و كامبيوم درست در بالا يا زير يك جوانه است. در صورتيكه تكه برداري در بالاي جوانه صورت گيرد، اين عمل موجب تحريك رشد رويشي جوانه مي شود ولي در صورتيكه برش در زير جوانه انجام شود، تكه برداري موجب تحريك گل آغازي خواهد شد.
جوانه برداري (Pinching)
به حذف قسمت بالايي شاخساره هاي فصل جاري قبل از چوبي شدن و به منظور تحريك سبز شدن شاخساره هاي جانبي جديد اطلاق مي شود. چون بافت ها حساس هستند، جوانه برداري بطور دستي انجام مي شود.
هرس (Pruning)
به آن دسته از دستكاريها كه براي تشكيل ساختمان تاج مورد استفاده قرار مي گيرد، و بر نمو اندامهاي زايشي و رويشي تأثير داشته و رشد قسمت هاي بالا و زير خاكي را براي به حداكثر رساندن عملكرد و كيفيت ميوه تعديل مي كنند، اطلاق مي شود.
شكاف زني (Scoring)
برش سطحي پوست فقط در قسمتي از تنه ، شكاف زني براي تحريك رشد جوانه در زير نقطه برش و براي توليد شاخساره هاي جديد در نقطه خاصي از شاخه هاي چوبي است . اثر آن به فصل رشدي كه انجام شده ، محدود مي شود.
شاخساره (Shoot)
شاخساره هاي رويشي ميانگره هاي طويل دارند، جوانه گل ندارند، و معمولاً بر روي چوب دو ساله به صورت راست رشد مي كنند. شاخساره هاي ميوه ده فقط جوانه گل دارند، نازك و داراي ميانگره كوتاه هستند و در انتهاي شاخه هاي ميوه ده قرار دارند. شاخساره هاي مخلوط Mixed shoots شاخساره هاي ميوه ده داراي جوانه گل در زاويه بين برگها و جوانه هاي انتهايي رويشي هستند.
پاجوش (Sucker)
پاجوش ها شاخساره هاي داراي رشد رويشي شديد هستند كه از طوقه گياه منشاء مي گيرند.
سرزني (Topping)
به برش يكنواخت قسمت انتهايي يك تاج درخت و در يك ارتفاع مشخص و يكسان از سطح زمين اطلاق مي شود. سرزني معمولاً بصورت مكانيكي همانند hedging انجام مي شود.
پيچاندن (Twisting)
به تاباندن شاخساره هاي پر رشد براي كاهش رشد رويشي آنها اطلاق مي شود.
نرك (Watersprout)
شاخساره هاي رويشي پر رشد با ميانگره هاي طويل است. نرك ها تقريباً بطور عمودي ، بر روي كناره بالايي شاخه هاي افقي در قسمت هاي دروني ، سايه دار تاج و در نوك درختاني كه سرزني شده‌اند، رشد مي كنند.
[5]- Tipping
[6]- Stubbing
[7]- heading
[8]- Prompt Shoots
[9]- Girding
برگرفته از کتاب سیستم های هرس وتربیت برای زیتونکاری های جدید-تالیف ریماردو گوکسای وکلادیوکانتینی-ترجمه کاظم ارزانی-استادیار دانشگاه تربیت مدرس-دکتر عیسی ارجی -دکتر تیمور جوادی
هدف از تنظیم این وبلاگ آشنایی خوانندگان عزیز درخصوص کاشت وپرورش زیتون ونحوه مدیریت باغ وفرآوری آن می باشد.امیدواریم بافرستادن مطالب ونظرات جدید ما را یاری فرمایید.